چگونه با کودکان درباره جنگ حرف بزنیم؟
چگونه با کودکان درباره جنگ حرف بزنیم؟ در مقاله قبلی درباره بازسازی روان کودک پس ازجنگ صحبت کردیم در این مقاله قصد داریم درباره چگونه با کودکان درباره جنگ حرف بزنیم؟ صحبت کنیم.
در جهانی زندگی می‌کنیم که اخبار تلخ، تصاویر خشونت‌آمیز و واژه‌هایی مثل جنگ و ویرانی از طریق تلویزیون، اینترنت و حتی مکالمات روزمره وارد ذهن کودکان ما می‌شود، پیش از آن‌که فرصتی برای پردازش و درک آن داشته باشند. کودک ممکن است با سوالی ساده از والدین بپرسد: مامان، چرا مردم همدیگر رو می‌کشن؟ و والدین ناگهان خود را در برابر چالشی ببینند که نه در مدرسه آموخته‌اند و نه در هیچ کتاب راهنمایی برای آن نسخه‌ای قطعی وجود دارد.
صحبت کردن با کودکان درباره‌ی جنگ، اگرچه کار ساده‌ای نیست، اما بسیار ضروری است. اگر ما با زبان خودمان، متناسب با سن و احساس کودک، موضوع را باز نکنیم، او از منابع نامطمئن و گاه ترسناک، پاسخ‌های خود را خواهد گرفت. این گفت‌وگوها فرصتی است برای والدین تا هم از سلامت روان کودک محافظت کنند و هم ارزش‌هایی چون همدلی، صلح و انسان‌دوستی را به او بیاموزند.
۱. ازکودک بپرسید چه می‌داند وچه احساسی دارد
پیش از آن‌که اطلاعاتی بدهید یا چیزی را توضیح دهید، بهتر است بفهمید کودک تا چه حد در معرض اخبار قرار گرفته و چه درکی از آن دارد. با پرسیدن سوالاتی مثل چیزی درباره جنگ شنیدی؟ یا نظرت درباره چیزی که دیدی یا شنیدی چیه؟می‌توانید میزان آگاهی و نگرانی او را بسنجید.
گاهی کودک فقط کلمه‌ای شنیده و دچار سردرگمی شده، گاهی هم تصویری ناراحت‌کننده دیده و دچار اضطراب است. صحبت را از شنیدن شروع کنید، نه از توضیح دادن.
۲. صادق باشید، اما متناسب با سن کودک
دروغ گفتن یا پنهان کردن کامل واقعیت، نه‌تنها باعث از بین رفتن اعتماد کودک به والدین می‌شود، بلکه ممکن است ذهن او را بیشتر مشغول کند. درعین‌حال، قرار نیست تمام جزییات خشونت‌بار را بگویید.
برای کودک خردسال، مثلا می‌توانید بگویید:
بعضی آدم‌ها با هم دعوا دارن و کشورهاشون هم با هم مشکل دارن. ما امیدواریم زودتر همه‌چیز درست بشه.
برای کودک بزرگ‌تر می‌توانید با جزییات بیشتری حرف بزنید، مثلا درباره دلایل جنگ یا نقش رسانه‌ها صحبت کنید، اما همچنان با زبان ساده و امیدوارانه.
۳. احساس امنیت را درکودک تقویت کنید
یکی از مهم‌ترین نیازهای کودک در مواجهه با بحران‌هایی مثل جنگ، حس امنیت است. حتی اگر جنگ در کشور خودشان نباشد، تصاویر و اخبار می‌توانند او را دچار ترس از دست دادن یا بی‌خانمانی کنند.
در این مواقع، تأکید بر ایمن بودن مهم است. می‌توانید بگویید:
ما اینجا امن هستیم. کسانی هم هستن که به مردم جنگ‌زده کمک می‌کنن. یا ما کنارت هستیم، هر سوالی داشتی می‌تونی ازمون بپرسی.
۴. احساسات کودک را ببینید وجدی بگیرید
ممکن است کودک بترسد، ناراحت شود یا عصبانی باشد. به او اجازه دهید حرف بزند، نقاشی بکشد، یا از طریق بازی، احساسش را بیرون بریزد. نگویید نترس یا اینا رو فراموش کن، بلکه احساسش را تایید کنید:
می‌فهمم که اینا ناراحت‌کننده‌ست یا منم وقتی کوچیک بودم، از این چیزها می‌ترسیدم
۵. درک همدلی وانسان‌دوستی را تقویت کنید
جنگ ممکن است به کودک نشان دهد که دنیا جای بی‌رحمی است، اما ما می‌توانیم به کمک این موقعیت، درباره مهربانی، کمک به دیگران و امید صحبت کنیم.
مثلا می‌توانید بگویید:
آدم‌های زیادی دارن کمک می‌کنن تا مردم اونجا غذا و خونه داشته باشن. ما هم می‌تونیم کمک کوچیکی بکنیم، مثلا با دعا کردن یا فرستادن یک نقاشی برای کودکان دیگه.
این‌گونه، کودک احساس می‌کند کنش‌پذیر نیست و می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.
۶. رسانه‌ها را مدیریت کنید
دیدن مداوم اخبار خشونت‌بار، حتی برای بزرگسالان هم استرس‌آور است، چه برسد به کودکان. اگر کودک اخبار یا شبکه‌های اجتماعی را دنبال می‌کند، زمان تماشای آن را محدود کنید، یا کنار او باشید و درباره چیزهایی که می‌بیند، توضیح دهید. تا جایی که می‌شود، اجازه دهید کودک بیشتر با دنیای واقعی در ارتباط باشد تا دنیای فیلترنشده‌ی رسانه‌ها.
۷. اگراضطراب ادامه دارد، ازمشاورکمک بگیرید
برخی کودکان ممکن است در اثر شنیدن یا دیدن خبرهای جنگی دچار کابوس، اضطراب جدایی یا ترس‌های بی‌دلیل شوند. اگر این حالات بیشتر از چند روز ادامه داشت، حتما از مشاور کودک کمک بگیرید. گاهی فقط چند جلسه صحبت حرفه‌ای می‌تواند آرامش را به کودک برگرداند.
نتیجه‌گیری
جنگ واقعیتی تلخ و گریزناپذیر در دنیای امروز است، اما ما به‌عنوان والدین می‌توانیم نقش مهمی در محافظت روانی و احساسی از فرزندانمان داشته باشیم. صحبت کردن با کودکان درباره جنگ، نه‌تنها ترس آن‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه فرصتی برای آموزش همدلی، صلح و ارزش‌های انسانی فراهم می‌کند.
فراموش نکنیم، کودکان آینده‌سازان فردای ما هستند. اگر امروز یاد بگیرند که در برابر ترس، گفتگو کنند و در برابر خشونت، همدلی بورزند، شاید دنیای فردا جای بهتری برای همه‌ی ما باشد.
